- ORTOPEDİ /
Ayak Bileği Kıkırdak Hasarı Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
Ayak bileklerinde, zaman içerisinde yıpranmaya veya geçirilen travmalara bağlı olarak kıkırdak hasarları görülebilir. Uzman hekim tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilen ayak bileği kıkırdak hasarlarında tedavi, hastanın şikâyetlerine, lezyonun boyutuna, yerine ve hastanın aktivite düzeyine göre planlanır.
Ayak bileği, vücudumuzun tüm ağırlığını taşıyan ve her adımda büyük yükler altında çalışan bir eklemdir.
Ayak bileğinin iç kısmındaki, ‘talus’ adı verilen kemik eklemin tam merkezinde yer alır. Talusta osteokondral lezyon, bu kemiğin yüzeyini örten eklem kıkırdağı ve hemen altındaki kemiğin birlikte hasar görmesi durumudur. Kısaca, eklem yüzeyinde ‘çökme, çatlak ya da ezilme’ gibi düşünebilirsiniz.
NE KADAR SIK GÖRÜLÜR?
Talus osteokondral lezyonlar, toplumda herkeste rastlanan bir problem değildir. Ancak ayak bileği burkulmalarının ve kırıklarının bir kısmında gizli olarak ortaya çıkar. Özellikle spor yapan, sık ayak bileği burkulması yaşayan, genç ve orta yaş grubunda daha sık karşımıza çıkar. Burkulma sonrası ‘kemik ve kıkırdak zedelenmesi’ geliştiğinde, şikâyetler bazen hemen, bazen de aylar–yıllar içinde belirginleşir.
NEDEN OLUŞUR?
Ayak bileği kıkırdak hasarlarının oluşum nedenleri:
- En sık neden travmadır. Bunlar:
- Şiddetli ayak bileği burkulmaları,
- Ayak bileği kırıkları,
- Tekrarlayan küçük darbeler (Özellikle sporcularda).
- Bazı hastalarda ise belirgin bir travma hatırlanmayabilir.
Bunun dışında:
- Eklem biyomekaniğindeki bozukluklar (Bileğin hafif eğri olması, tekrarlayan instabilite),
- Kıkırdak yapısının genetik olarak daha zayıf olması,
- Nadiren dolaşım bozuklukları gibi etkenler de kıkırdak ve altındaki kemiğin beslenmesini bozarak bu lezyonlara zemin hazırlayabilir.
HANGİ ŞİKÂYETLERE YOL AÇAR?
Belirtiler çoğu zaman sinsi ve dalgalı seyreder. Hastada şu şikâyetler görülebilir:
- Özellikle yürürken, merdiven inerken veya koşarken ayak bileği ağrısı,
- Uzun süre ayakta kalınca artan, dinlenince azalan ağrı,
- Bazen eklem içinde takılma, kilitlenme hissi,
- Şişlik ve hareket kısıtlılığı,
- Zaman zaman ayak bileğinde boşalma hissi ya da güvensizlik.
- Basit bir burkulmanın ‘geçmemesi’, aylar sonra hâlâ ağrı ve şişliğin devam etmesi, özellikle yük vermede zonklayıcı ağrıların devam ettiği durumlarda altta bir osteokondral lezyon olma ihtimali mutlaka düşünülmelidir.
TANI NASIL KONUR?
Muayene tanıda her zaman ilk basamaktır. Bilek ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından ayrıntılı olarak değerlendirir. Hassasiyet yeri, hareket açıklığı ve bağların durumu kontrol edilir.
Diğer tanı yöntemleri:
- Röntgen (X-ray): Kemik yapıyı gösterir, büyük kırık parçaları veya çökme alanları hakkında fikir verir ancak kıkırdak hasarı çoğu zaman direkt grafide tam görülemez.
- Manyetik Rezonans (MR): Tanıda altın standarttır. Hem kıkırdak lezyonunun yerini ve boyutunu, hem de altındaki kemikte ödem, çökme veya kistler olup olmadığını gösterir.
- Bazı özel durumlarda BT (Bilgisayarlı Tomografi) ile kemik yapının ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir. Bu tetkiklerle lezyonun yeri, büyüklüğü ve derinliği netleştirilir; tedavi planı buna göre yapılır.
TEDAVİ SEÇENEKLERİ NELERDİR?
Tedavi hastanın şikâyetlerine, lezyonun boyutuna, yerine ve hastanın aktivite düzeyine göre planlanır, her hastaya aynı tedavi uygulanmaz.
Tedavi seçenekleri:
- Ameliyatsız (Konservatif) tedavi
Küçük ve erken dönemdeki lezyonlarda, şikâyeti hafif olan hastalarda tercih edilebilir. Bu tedaviler;
- Bir süre yük kısıtlaması (Baston, koltuk değneği kullanımı)
- Ağrı kesici ve antienflamatuvar ilaçlar
- Bileği destekleyen ortez veya bileklik
- Kasları güçlendiren ve eklem dengesini artıran fizik tedavi ve egzersiz programları
Bu yöntemlerle ağrı kontrol altına alınabilir ve lezyonun ilerlemesi yavaşlatılabilir; ancak var olan kıkırdak hasarının tamamen ‘eski haline dönmesi’ genellikle beklenmez.
- Cerrahi tedavi
İleri şikâyetler, büyük lezyonlar, tekrarlayan kilitlenme–takılma hissi ve konservatif tedaviye yanıt vermeyen durumlarda gündeme gelir. Günümüzde çoğu işlem artroskopik (Kapalı, kamerayla) yapılabilmektedir.
Başlıca cerrahi seçenekleri:
- Debridman ve mikro-kırık: Hasarlı kıkırdak dokusu temizlenir, altındaki kemikte küçük delikler açılır. Vücudun iyileşme hücreleri bu alana gelip yeni kıkırdak benzeri bir doku oluşturur.
- Osteokondral tıkaç (Mozaikplasti): Vücudun yükü daha az taşıyan bir bölgesinden alınan sağlıklı kıkırdak–kemik silindirleri, hasarlı bölgeye nakledilir. Daha çok orta–büyük boyutlu lezyonlarda uygulanır.
- Osteokondral allogreft / kıkırdak nakli ve hücre temelli tedaviler: Daha geniş lezyonlarda uygulanan ileri yöntemlerdir.
Gerekli durumlarda, eşlik eden bağ gevşekliği, kemik eğriliği veya ayak bileği bozuklukları da aynı seansta düzeltilerek eklemin yük dengesinin yeniden kurulması hedeflenir.
Ameliyat sonrası dönemde belirli bir süre yük vermeden korunma, ardından kontrollü kademeli yük verme, fizik tedavi ve kas güçlendirme programı çok önemlidir. Bu süreç, ameliyatın başarısını doğrudan etkiler.
Tedavi edilmezse ne olur?
İhmal edilen osteokondral lezyonlar zaman içinde kronik ayak bileği ağrısına, yürüyüş bozukluklarına, aktivite kısıtlılığına, eklem kıkırdağının giderek daha geniş alanlarda bozulmasına ve son aşamada ayak bileği kireçlenmesine (Artroza) yol açabilir. Bu nedenle uzun süren, tekrarlayan ayak bileği ağrılarında ‘burkmuştum nasıl olsa geçer’ demek yerine bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurmak büyük önem taşır.
Sonuç olarak
Talusta osteokondral lezyonlar, özellikle travma veya sık burkulma sonrası ortaya çıkan, ayak bileği ağrısının sık ama çoğu zaman gözden kaçan nedenlerinden biridir.
Erken tanı ve uygun tedavi ile hem ağrı kontrol altına alınabilir hem de eklemin uzun vadede bozulması önlenebilir. Uzun süredir geçmeyen ayak bileği ağrınız, şişlik, takılma veya kilitlenme şikâyetiniz varsa, bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurarak değerlendirme yaptırmanız sağlığınız için en doğru adım olacaktır.
Doç. Dr. Burçin KARSLI
ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİSosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2026-01-16 13:38:01
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.